Een vergadering die steeds vastloopt op hetzelfde punt. Een teamlid dat al maanden onderpresteert, terwijl je weet dat er meer in zit. Er klopt iets niet, maar je vindt het lastig om er woorden aan te geven. Dat betekent dat je systemisch bewustzijn hebt, maar dat je nog kunt leren om het bewust te gebruiken.
Wat is systemisch leiderschap?
Systemisch leiderschap is dat je ziet hoe het systeem van een organisatie werkt en welke rol jij daarin speelt. Een organisatie is meer dan een optelsom van individuen. Het is een systeem met ongeschreven regels, verborgen patronen en dynamieken die al jarenlang meespelen. Lang voordat jij er kwam werken.
Een systemisch leider ziet meer dan alleen wat zichtbaar is, zoals conflicten of slechte samenwerking. Die ziet wat onder de oppervlakte speelt bij zichzelf en teamleden.
Je kunt drie lagen onderscheiden:
- Het familiesysteem. Iedereen groeit op met onbewuste familiepatronen. Vanuit het gezin waar je bent geboren en opgegroeid. Die patronen neem je mee naar je werk, bijvoorbeeld hoe je met gezag omgaat, conflict vermijdt of opzoekt en hoe je jezelf presenteert.
- Het organisatiesysteem. De organisatie waar je werkt heeft ook patronen die zijn opgebouwd in de jaren. Een geschiedenis en cultuur die is gevormd door fusies, ontslagen, onuitgesproken verwachtingen. Dit werkt allemaal door in het huidige systeem.
- Het individu in het systeem. Als leider ben je onderdeel van het organisatiesysteem en je brengt je eigen familiesysteem mee. Dat beïnvloedt direct hoe je team functioneert.
Wat je ziet is vaak niet waar het over gaat
Tijdens een coachingtraject met leiders werkt Esther vaak met systeemopstellingen, zoals een teamopstelling. Zo ook bij Jesse. Hij is een betrokken en gedreven teamleider. Zijn team waardeert hem maar hij signaleert een terugkerend patroon: mensen zoeken telkens bevestiging bij hem. Zelfs voor kleine beslissingen. Het lijkt een teken van betrokkenheid, maar het vreet tijd en energie van Jesse.
Esther en Jesse doen een teamopstelling tijdens een coachingsessie. Jesse zet zijn team neer en geeft iedereen een gezicht en een plek in de ruimte… behalve zichzelf! Later in een feedbackronde op zijn werk krijgt hij de feedback: “We weten eigenlijk niet wie je bent, we zien je niet. Je bent er altijd voor ons, maar je bent niet écht zorgzaam. Wie ben jij?”
Tijdens de coaching wil Jesse daarom verder ingaan op wie hij is. Waar heeft hij behoefte aan en waar krijgt hij energie van? Zo kan hij zichzelf meer laten zien en krijgt hij een gezicht, voor zichzelf en zijn collega’s.
Wat er gebeurde is dat Jesse de plek innam van een ander, waarschijnlijk een zorgzaam iemand. Waarschijnlijk is dat een patroon dat hij al lang kent, maar dat is niet wie hij is. Zelf wist Jesse dat nog niet bewust en kon dat niet voldoende aangeven, maar de opstelling liet dat meteen zien.
Bewuster kijken: drie inzichten voor leiders
Systemisch leiderschap vraagt eigenlijk alleen om meer bewustwording. Deze vragen helpen je op weg:
- Wat speelt er al voordat jij de kamer binnenstapt? Elk team heeft een geschiedenis. Verdiep je er eens in. Wie was er voor jou? Wat is er nooit hardop gezegd? Bewuste leiders onderzoeken altijd eerst de context en observeren voordat ze ingrijpen.
- Welke plek neem jij in? En is dat de jouwe? Leid jij vanuit wie je werkelijk bent of vanuit een rol die je hebt aangeleerd? Vanuit wie je denkt dat je moet zijn? Dat is het verschil tussen de zorgzame leider spelen en een leider zijn die vanuit echte betrokkenheid leidt. Jezelf en je team voelen dat meteen.
- Wat vertelt het systeem je dat mensen niet hardop zeggen? Observeer signalen zoals patronen, energie in de kamer, wie zwijgt en wie praat. Systemische leiders lezen deze signalen in plaats van ze te negeren.
Teamopstellingen als werkvorm
Bij Gifted Leaders werken we regelmatig met teamopstellingen. Dat is een werkvorm waarbij je als leider letterlijk je systeem in de ruimte zet. Vervolgens stel je vragen. Wie staat waar? Wie kijkt naar wie? Wie staat bijvoorbeeld met zijn rug naar de groep? Wat er dan zichtbaar wordt, is vaak verrassend. Het systeem wordt zichtbaar en daardoor bespreekbaar. Bij Jesse zorgde het voor een ander gesprek: wie ben ik als leider? Waar krijg ik energie van? Wat wil ik dat mijn team van mij ziet? Systemische leiders kijken naar de ruimte tussen mensen in. Wat er gezegd en verzwegen wordt. Het geeft je woorden en tools om te begrijpen wat er nou echt speelt. In je team, je organisatie en in jezelf. Als jij je plek inneemt, verandert het hele systeem.
Om privacy te beschermen werken we in onze blogs met gefingeerde namen. De verhalen zijn altijd gebaseerd op echte ervaringen uit onze praktijk.
